Η εντερική χλωρίδα και όσα πάντα ήθελες να ξέρεις γι’ αυτήν

Με τον όρο εντερική χλωρίδα εννοούμε όλους τους μικροοργανισμούς που ζουν στο έντερο, όπως για παράδειγμα τα εντερικά βακτήρια και οι μύκητες. Ο όρος «χλωρίδα» προέρχεται από την παλαιότερη αντίληψη ότι τα βακτήρια ανήκουν στα φυτά. Παρόλο που σήμερα τα βακτήρια θεωρούνται ξεχωριστή βιολογική κατηγορία, ο όρος «εντερική χλωρίδα» εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ευρέως. Ωστόσο, στον επιστημονικό χώρο, για τον λόγο αυτό, χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο οι όροι «εντερική μικροβιακή κοινότητα» ή «εντερική μικροχλωρίδα».

Αρχικά, όταν σκεφτόμαστε τα βακτήρια, τα συνδέουμε με κάτι αρνητικό ή ακόμη και επικίνδυνο. Στο σπίτι τα καταπολεμούμε με καθαριστικά και απολυμαντικά και πλένουμε τακτικά τα χέρια μας για να απαλλαγούμε από ιούς και βακτήρια. Στην πραγματικότητα, όμως, οι περισσότεροι μικροοργανισμοί είναι ιδιαίτερα ωφέλιμοι: χρησιμοποιούνται, για παράδειγμα, στην παραγωγή τροφίμων, σχηματίζουν ένα προστατευτικό φράγμα στο δέρμα μας και φυσικά κατοικούν στο έντερό μας.

Ιδιαίτερα σημαντικοί εκπρόσωποι της εντερικής χλωρίδας θεωρούνται τα γαλακτικά βακτήρια, όπως τα Lactobacillus, Bifidobacterium και Enterococcus. Αντίθετα, ως επιβλαβείς θεωρούνται γνωστά παθογόνα όπως το Helicobacter pylori ή η Salmonella, τα οποία μπορούν να προκαλέσουν έντονες ενοχλήσεις στο έντερο. Στο έντερο, λοιπόν, υπάρχουν τόσο «καλοί» όσο και «κακοί» μικροοργανισμοί.

Η σύσταση της εντερικής χλωρίδας δεν είναι ποτέ η ίδια και μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου. Στην αρχή της ζωής μας, έχουμε ελάχιστα βακτήρια στο έντερο. Με τον χρόνο, η πυκνότητά τους αυξάνεται και, ιδιαίτερα κατά τον πρώτο χρόνο ζωής, διαμορφώνεται ένα πολύπλοκο οικοσύστημα στην κοιλιά μας. Πριν από τη γέννησή μας, το έντερο είναι ένα αποστειρωμένο όργανο, το οποίο αποικίζεται για πρώτη φορά κατά τον τοκετό [1]. Πρόκειται για μια ζωτικής σημασίας διαδικασία, η οποία επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως ο τρόπος γέννησηςκαι ο μητρικός θηλασμός.

Περίπου στην ηλικία των δύο ετών, η εντερική μας χλωρίδα θεωρείται «ώριμη», ωστόσο συνεχίζει να μεταβάλλεται καθημερινά. Περίπου το ένα τρίτο των εντερικών βακτηρίων είναι κοινό σε όλους τους ανθρώπους, ενώ τα υπόλοιπα δύο τρίτα διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Έτσι, δημιουργείται ένα μοναδικό «αποτύπωμα» μέσα στο έντερό μας.

 Η εντερική χλωρίδα αποτελεί ένα δυναμικό και σύνθετο οικοσύστημα, που αποτελείται από διαφορετικά βακτηριακά στελέχη και διαφέρει ανά τμήμα του εντέρου. Κάθε τμήμα του εντέρου επιτελεί διαφορετική λειτουργία στην πέψη, γι’ αυτό και φιλοξενεί διαφορετικούς μικροοργανισμούς. Ιδιαίτερα πυκνή είναι η παρουσία βακτηρίων στο παχύ έντερο.

Η σύσταση της εντερικής χλωρίδας επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Καθοριστικό ρόλο παίζει η διατροφή μας, αλλά και η σωματική δραστηριότητα, το άγχος, τα φάρμακα και ο τρόπος ζωής γενικότερα μπορούν να την επηρεάσουν θετικά ή αρνητικά. Για την ευεξία και την υγεία μας  είναι σημαντική μια πλούσια και ισορροπημένη κοινότητα βακτηρίων, με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ποικιλία. Όσο υπερισχύουν τα βακτήρια με θετικές ιδιότητες, τόσο καλύτερα λειτουργεί και το έντερο μας.

Συχνά, μαζί με τον όρο «εντερική χλωρίδα» συναντάμε και τους όρους μικροβίωμα ή μικροχλωρίδα. Είναι άραγε το ίδιο; Όχι. Η εντερική χλωρίδα αποτελεί μόνο ένα μέρος του μικροβιώματος.

Το ανθρώπινο μικροβίωμα περιλαμβάνει το σύνολο των μικροοργανισμών και των γονιδίων τους που ζουν στο σώμα μας – για παράδειγμα στο δέρμα (δερματική χλωρίδα) και στο έντερο (εντερική χλωρίδα). 

Σύμφωνα με τις σημερινές εκτιμήσεις, το ανθρώπινο μικροβίωμα  περιλαμβάνει περίπου 39 τρισεκατομμύρια μικροοργανισμούς [2]. εκτων οποίων το   99% αυτών ζει στο έντερο, γεγονός που καθιστά την εντερική χλωρίδα το σημαντικότερο μέρος του μικροβιώματος.

Εξίσου εντυπωσιακή με τον αριθμό είναι και η ποικιλία: στο έντερό μας ζουν έως και 1.000 διαφορετικά είδη βακτηρίων. Καθώς πολλά ερωτήματα γύρω από το μικροβίωμα παραμένουν ακόμη αναπάντητα, η επιστημονική έρευνα συνεχίζεται εντατικά.

Αφού κατανοήσαμε τι είναι και πώς διαμορφώνεται η εντερική χλωρίδα, προκύπτει το ερώτημα: ποιος είναι ο ρόλος της; Η εντερική χλωρίδα συμμετέχει ενεργά στη διαδικασία της πέψης. Οι μικροοργανισμοί του εντέρου εκτελούν πολλές διαφορετικές λειτουργίες και συμβάλλουν, μεταξύ άλλων, στη φυσιολογική κινητικότητα του εντέρου, η οποία επιτρέπει τη μετακίνηση της τροφής μέσα στο πεπτικό σύστημα.

Πέρα από την πέψη, η εντερική χλωρίδα παίζει σημαντικό ρόλο στο ανοσοποιητικό μας σύστημα: το υποστηρίζει, το «εκπαιδεύει», βοηθά στην άμυνα απέναντι σε παθογόνους οργανισμούς και συμμετέχει στην παραγωγή ουσιών με αντιφλεγμονώδη δράση.[4].

Ακόμη, η εντερική χλωρίδα συμβάλλει στην παραγωγή ορισμένων βιταμινών, όπως η βιταμίνη Κ, οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β και το φυλλικό οξύ, καθώς και στη ρύθμιση της σεροτονίνης, της λεγόμενης «ορμόνης της ευτυχίας». Τα πιο πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν μάλιστα σύνδεση ανάμεσα στην εντερική χλωρίδα και την ψυχική μας υγεία. Μέσω του άξονα εντέρου–εγκεφάλου, τα εντερικά βακτήρια επηρεάζουν τη νευροχημεία του εγκεφάλου μας [5].

Η πολυπλοκότητα της εντερικής χλωρίδας, οι πολλαπλές λειτουργίες της και η επίδρασή της στον οργανισμό και στην υγεία μας αναδεικνύουν πόσο σημαντική είναι μια ισορροπημένη εντερική χλωρίδα. Πολλές παθήσεις έχουν συσχετιστεί με διαταραχές (δυσβίωση) του εντερικού μικροβιώματος.  Γι’ αυτό, η διατήρηση μιας πλούσιας και ισορροπημένης κοινότητας εντερικών βακτηρίων αποτελεί βασικό παράγοντα για τη συνολική μας υγεία και ευεξία.

Πηγές

• [1] Mackie RI, Sghir A, Gaskins HR (1999): Αναπτυξιακή μικροβιακή οικολογία του νεογνικού γαστρεντερικού σωλήνα, Am J Clin Nutr. 69(5):1035S-1045S.
• [2] Ron Sender, Shai Fuchs, Ron Milo (2019): Αναθεωρημένες εκτιμήσεις για τον αριθμό των ανθρώπινων και βακτηριακών κυττάρων στο σώμα, PLOS Biology doi: 10.1371/journal.pbio.1002533
• [3] Dorothee Hahne (2013): Εντερική μικροχλωρίδα: Ένα «οικοσύστημα» με δυνατότητες, Dtsch Arztebl 110(8): A-320 / B-295 / C-29
• [4] Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Γεωργίας και Τροφίμων (BLE): Υγιές με καλά εντερικά βακτήρια. https://www.in-form.de/wissen/gesund-mit-guten-darmbakterien/
• [5] JF Cryan et al. (2019): Ο άξονας μικροχλωρίδας-εντέρου-εγκεφάλου, Physiol Rev99: 1877–2013